Біріккен Ұлттар Ұйымы мен халықаралық құқық қорғау ұйымдары Талдықорған сотының 19 белсендіге қатысты шығарған қатаң үкімін айыптап, ресми Астананы халықаралық міндеттемелерді сақтауға үндеді, деп хабарлайды sayasatlive.kz.
БҰҰ-ның адам құқығын қорғаушылар жағдайы жөніндегі арнайы баяндамашысы Мэри Лоулор Facebook-тегі ресми парақшасында мәлімдеме жасап, «Нағыз Атажұрт» қозғалысының мүшелеріне қатысты шыққан сот шешіміне алаңдаушылық білдірді. Ол Қазақстан билігін бұл істі әділ сот аясында қайта қарауға және қамаудағыларға тиісті медициналық көмек көрсетуді қамтамасыз етуге шақырды.
Осы аптада Талдықорған соты «ұлтаралық араздықты қоздыру» (ҚК 174-бабы) айыбымен 19 адамды кінәлі деп тапты. Сот үкіміне сәйкес:
11 белсенді (оның ішінде ұйым жетекшісі Бекзат Мақсұтхан, белсенділер Тұрсынбек Қаби, Еркінбек Нұрақын т.б.) 5 жылға бас бостандығынан айырылды.
8 адамға (оның ішінде заңгер Нәзигүл Мақсұтхан) бас бостандығын шектеу жазасы берілді.
Гүлдария Шеризат пен Гүлнәр Шаймұратқа қатысты түрме жазасы кәмелетке толмаған балалары болғандықтан кейінге шегерілді.
Барлық сотталғандарға 3 жыл бойы қоғамдық-саяси қызметпен айналысуға тыйым салынды.
Сотталушылардың туыстары үкімді «тапсырыспен жасалған әділетсіздік» деп атап, сот ғимаратының алдында наразылық білдірді.
Бұл ауқымды қылмыстық іске 2025 жылдың қарашасында Алматы облысы Қалжат ауылы маңында (Қытай шекарасында) өткен наразылық акциясы түрткі болды.
Белсенділер Қытайдың Шыңжаңдағы репрессиялық саясатына қарсылық ретінде Қытай туы мен Си Цзиньпиннің портретін өртеген. Олар Шыңжаңдағы «лагерьлерде» отырған қандастарды босатуды және Қытаймен визасыз режимді жоюды талап етті. Сонымен қатар, Қытайда ұсталған Қазақстан азаматы Әлімнұр Тұрғанбайды елге қайтаруды сұрады.
Құқық қорғаушылардың айтуынша, істің қозғалуына Алматыдағы Қытай консулдығынан түскен дипломатиялық нота себеп болған. Құжатта бұл акция «Қытай халқы мен билігін қорлау» және «ашық арандату» деп сипатталған.
Amnesty International мен Human Rights Watch ұйымдары Қазақстан билігінің әрекетін сөз бостандығын тұншықтыру деп бағалады. Олардың пайымдауынша, ту мен суретті өртеу — белгілі бір ұлтқа емес, нақты саяси режимнің іс-әрекетіне наразылық білдіру нысаны.
«Бейбіт наразылықты «алауыздық қоздыру» деген бұлыңғыр айыппен қылмысқа теңеу — халықаралық стандарттарға қайшы. Астана Пекинмен қарым-қатынасты сақтау үшін өз азаматтарының құқығын құрбан етіп отыр», — деді Amnesty International өкілі Мари Стразерс.
Қытай тарапы бұл істі «Қазақстанның ішкі мәселесі» деп атап, Астананың әрекетін қолдайтынын аңғартты. Қазақстан СІМ әзірге халықаралық ұйымдардың үндеуіне қатысты ресми жауап берген жоқ. Билік бұған дейін Шыңжаң мәселесін «Қытайдың ішкі ісі» деп атап, тек дипломатиялық арналар арқылы ғана жұмыс істейтінін айтып келген еді.
Сарапшылардың пікірінше, БҰҰ-ның бұл іске тікелей араласуы Қазақстанның халықаралық имиджіне салмақ түсіріп, алдағы уақытта үкімнің апелляциялық сатыда қайта қаралуына ықпал етуі мүмкін.
