Қазақстан жаңа ауыл шаруашылығы дақылынан айтарлықтай пайда таба алады. Қызылорда облысында жүгері егістігінің көлемін 2028–2029 жылдарға қарай 37 мың гектарға жеткізіп, төрт есеге жуық арттыру жоспарлануда. Бұл шешімді қайта өңдеу кәсіпорындарының сұранысының артуына байланысты қабылдады, олардың қуаттары Қазақстандағы жүгері өндірісінің көлемінен асып түседі, деп хабарлайды Sayasatlive.kz.
Қызылорда облысының ауыл шаруашылығы және жер қатынастары басқармасының басшысы Талғат Дүйсебаев биыл аймақта суару суымен мәселе болмағанын, өткен жылмен салыстырғанда жағдайдың жақсарғанын мәлімдеді. Вегетация кезеңіне Арал маңына 3,2 млрд текше метр су лимиті бекітілді. Маусым басынан бері Сырдариядан 2,9 млрд текше метр су алынып, оның 2,4 млрд текше метрі егістіктерді суаруға бағытталды. Суды тиімді пайдалану үшін 398 насос іске қосылды.
Биыл күріш егістігінің көлемі 70,1 мың гектарды құрады, бұл өткен жылғы көрсеткіштен 10,9 мың гектарға аз. Егін жинауды тамыз айының үшінші онкүндігінде бастау жоспарлануда. Босаған жерлер жүгеріге бөлінді. Егер өткен жылы 1,8 мың гектарға жүгері егілсе, биыл бұл көрсеткіш 10 мың гектарға жетті. Аймақта жүгері бағытын дамыту үшін 2026–2028 жылдарға арналған жол картасы бекітілді. Құжатқа сәйкес, 2027 жылы егістік көлемі 28 мың гектарға дейін өсуі тиіс.
Мемлекеттік қолдаудың барлық қажетті шаралары қарастырылған. Сонымен қатар, 2025 жылдан бастап Сырдария ауданында крахмал-сірне зауыты салынуда. Қыркүйек айында 30 мың тонналық қойма мен кәсіпорынның кептіру кешені жұмысын бастайды, ал жүгері қабылдау айдың соңына дейін басталады. Дүйсебаевтың айтуынша, шикізатқа деген сұраныс елдің қазіргі мүмкіндіктерінен айтарлықтай асып түседі.
«Бұрын мен биыл жүгері егістігінің көлемін 10 мың гектарға жеткізгенімізді және келесі жылы 28 мың гектарға дейін егу амбициялық жоспарымыз бар екенін хабарлаған болатынмын. Қажеттіліктерге келетін болсақ, Алматы облысында, менің білуімше, екі зауыт жұмыс істейді, Шардарада бір зауыт және Жамбыл облысында да бар. Олардың ішіндегі ең ірісі Жамбыл облысында орналасқан. Оның жылдық қуаты 3 млн тонна. 2025 жылы Қазақстан ең көп дегенде 1,5 млн тонна жүгері өндірді. Біз қазір бір қытай зауытын да қамтамасыз ете алмаймыз. Оның қайта өңдеу қуаты 3 млн тонна (Жамбыл облысындағы – авт. ескертуі)», — деді ол.
Шенеуніктің түсіндіруінше, жүгеріні қайта өңдеу бүгінде сұранысқа ие бағыт болып қала береді.
«Зауыттардың өнімдері қазіргі уақытта сұранысқа ие. Жүгеріден, мен Жаркенттегі зауытта болғанмын, 27 түрлі тауар өндіріледі. Бұл крахмал, шәрбаттар, дайын дәндер және т.б. Нарық тұрақты емес екені түсінікті. Мысалы, бір жылы бір нәрсеге сұраныс болса, келесі жылы басқаға болады. Сондықтан бір зауыт 27 түрлі тауар шығаруға дайын. Сұраныс бар нәрсеге тез бейімделіп, өндіреді. Біз күнделікті тұтынатын макси шай, кока-кола, барлық жерде өнімдер бар, сол шәрбаттар, дәл жүгеріден жасалған. Тіпті біздің торттарымыз бен кремдерімізде де жүгері өнімдері қолданылады», — деп жалғастырды Дүйсебаев.
Бұл ретте жүгері егістігінің көлемін ұлғайту күріш алқаптарының қысқаруына әкелмейді, деп сендірді ол.
«Кеңес уақытында жүгері ауыспалы егіс схемасында болған. Ауыспалы егіс дақылдарды ауыстыруды білдіреді. Ауыспалы егісте негізінен күріш және жемшөп дақылдары бар. Жоңышқа сол кезде жемшөп дақылы ретінде пайдаланылды. Кеңес уақытында кез келген совхозда қора болған, жемшөп дақылдары өсірілген. Сол кезде облыс бойынша жыл сайын 40 мың тоннаға жуық жүгері өсірілген. Силосқа. Біз қазір дәнге бағытталғанбыз. Бүгінде дәнге деген сұраныс үлкен. Және бүгінде жүгерінің рентабельділігі күріштен әлдеқайда жоғары», — деді Дүйсебаев.
Оның айтуынша, күріш алқаптарының көлемін 2030 жылға дейін кемінде 70 мың гектар деңгейінде сақтау жоспарлануда. Бұл ретте ауыспалы егіс арқасында жүгерінің үлесі біртіндеп 37 мың гектарға дейін артады. Сонымен қатар, аймаққа кадр мәселесін шешу қажет. Басқарма басшысының айтуынша, соңғы онжылдықтарда мамандар күріш өсіруге шоғырланған, сондықтан жүгеріні үлкен көлемде өндіру тәжірибесі әлі жеткіліксіз.
«Әрине, алғашқы жылдары гектарынан 80 центнер жинау қиын болады. Егер биыл егін шығымдылығы 80 ц/га болса, біз өте қуанышты боламыз. Себебі, бұрынғыдай, бізде мамандар жоқ. Барлығы күрішпен жұмыс істейді. Біз 30 жыл ішінде жүгеріден алыстап кеттік. Биыл қытайлық агрономдар өткен жылдан да көп жинауға уәде береді. Қазақстанда, және біздің аймақта 80 ц/га жинауға болады, бірақ алғашқы жылдары бұл қиын болады. Біз түсінеміз. Тәжірибе қажет», — деп қорытындылады Дүйсебаев.
