Ұлттық атом компаниясының өткен жылғы таза пайдасы уран бағасының төмендеуі мен теңгенің нығаюына байланысты азайды, бірақ «Қазатомөнеркәсіп» рентабельділік көрсеткіштерін сақтап қалды, деп Sayasatlive.kz Kursiv Research- қа сілтеме жасап хабарлайды.
«Қазатомөнеркәсіп» активтері «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ портфельдік компаниялары арасында төртінші орында қалды: 2025 жылдың қорытындысы бойынша ҰАК активтері 4%-ға өсіп, 4,0 трлн теңгені құрады. Өсім ұзақмерзімді активтер есебінен қамтамасыз етілді, олардың баланстағы көлемі 12%-ға, яғни 2,4 трлн теңгеге дейін артты. Бұл бірнеше компоненттер – өндіріске дайындық шығындары (+26% жылдық, 368 млрд-қа дейін) және қауымдастырылған кәсіпорындарға салынған инвестициялар (+27% жылдық, 276 млрд-қа дейін) есебінен болды.
Өндіріске дайындық – кен орындарында уран өндіру инфрақұрылымын салу. Бұған ұңғымаларды бұрғылау, құбырларды төсеу, сорбциялық қондырғыларды салу, кәсіпшіліктерді электр желілерімен қамтамасыз ету кіреді. Қауымдастырылған кәсіпорындарға салынған инвестициялардың өсуі негізінен француздық Orano (Қазатомөнеркәсіптің 49%-ы бар) бірлескен «КАТКО» кәсіпорнының пайдасын бөлумен байланысты: 113 млрд пайда алған кәсіпорын таза табыстың тек 41%-ын дивидендтерге бөлді, қалған бөлігі капиталдандырылды.
Көптеген өндірістік компаниялардан айырмашылығы, «Қазатомөнеркәсіптің» басты ұзақмерзімді активі негізгі құралдар емес (олар 2025 жылы 20%-ға өсіп, 272 млрд-қа жетті), керісінше жер қойнауын пайдалану құқығы (–4% жылдық, 1,1 трлн-ға дейін). Бұл – компанияға шарттар бойынша бекітілген уран көлемін өндіруден болашақта алынатын пайданың ақшалай бағасы. Активтердің осы бабының баланстық құнының төмендеуі жоспарлы амортизациямен байланысты.
Ағымдағы активтер 3%-ға қысқарып, 2025 жылдың соңында 1,6 трлн-ды құрады. Дебиторлық берешек екі есеге қысқарды (–50% жылдық, 340 млрд-қа дейін), босалқы қорлар 7%-ға өсті (415 млрд-қа дейін) және қолма-қол ақша 18%-ға өсті (347 млрд-қа дейін). Дебиторлық берешектің төмендеуі компанияның 2025 жыл ішінде қазақстандық контрагенттерден қаражат ала алуының арқасында болды.
Дебиторлық берешектің қысқаруы компанияға көбірек инвестиция салуға мүмкіндік берді: қаржылық активтердің үлесі бір жылда 20 млрд-тан 133 млрд-қа дейін өсті. «Қазатомөнеркәсіп» қысқамерзімді америкалық трежерис пен ҚР Ұлттық банкінің ноталарына салым салды. Сонымен қатар, атомдық ұлттық компания Еуропалық қайта құру және даму банкінің (ЕҚДБ; 10 млрд), Citigroup (8 млрд) корпоративтік облигацияларына, ҚР Қаржы министрлігінің бондтарына, Азия даму банкіне (әрқайсысы 5 млрд) инвестиция салды. «Қазатомөнеркәсіп» балансында өтелетін ҚҚС көлемі төрттен бірге, яғни 274 млрд-қа дейін өсті.
Сонымен бірге, КПН бойынша артық төлем көлемі 10 млрд-тан 49 млрд-қа дейін артты. Атомдық ұлттық компания бюджеттің басты пайызсыз кредиттеушілерінің бірі болып қала береді. Қаржыландыру көздері «Қазатомөнеркәсіп» өз дамуын толығымен капиталдан қаржыландырды, ол 8%-ға өсіп, 3,2 трлн-ға жетті, бұл бөлінбеген пайданың 241 млрд-қа өсуі есебінен болды. Жалпы міндеттемелер 5%-ға, яғни 786 млрд-қа дейін қысқарды. «Қазатомөнеркәсіп» ҰӘҚ ірі портфельдік компаниялары арасында міндеттемелер мен капиталдың ең жақсы арақатынасын – 0,2 көрсетіп отыр.
ҰАК күрделі шығындарының деңгейі (түсімнің 3-тен 5%-ына дейін) компанияны қарыздық қаржыландыруды, әсіресе ұзақмерзімді қаржыландыруды белсенді тартуға ынталандырмайды. Бірақ қысқа мерзімді кезеңдерде «Қазатомөнеркәсіпте» қолма-қол ақша қажеттілігі сақталады. Ағымдағы міндеттемелер құрылымында (+8% жылдық, 454 млрд-қа дейін) өсімді ағымдағы қарыздар қамтамасыз етті, олардың көлемі бір жылда үш еседен астамға, яғни 156 млрд-қа дейін өсті. ҰАК жоғарыда аталған ЕҚДБ және Citi-ден қысқамерзімді қарыздар тартты.
Ағымдағы міндеттемелердің тағы бір компоненті – кредиторлық берешекті «Қазатомөнеркәсіп» 32%-ға (191 млрд-қа дейін) қысқарта алғанын ескерсек, ҰАК ағымдағы өтімділік еселігі 3,5-ті құрайды – бұл ҰӘҚ тобы бойынша ең жақсы көрсеткіштердің бірі. Ұзақмерзімді міндеттемелер 18%-ға, яғни 331 млрд-қа дейін қысқарды, бұл ұзақмерзімді қарыздардың екі есеге азаюына, сондай-ақ кейінге қалдырылған салық міндеттемелері мен резервтердің қысқаруына байланысты. Түсім және қаржылық нәтиже 2025 жылдың қорытындысы бойынша «Қазатомөнеркәсіптің» айналымы 1%-ға төмендеп, 1,8 трлн теңгені құрады, оның 1,6 трлн-ы – уран сатылымы.
2025 жыл ішінде уранның ұзақмерзімді бағасы 2024 жыл ішіндегі 20%-дық өсімнен кейін 9%-ға өсті. Алайда, «Қазатомөнеркәсіп» өнімді спот бағаларына байланысты ұзақмерзімді шарттар аясында сатады, олар 14%-ға төмендеді. Нәтижесінде, орташа сату бағасы 6%-ға төмендеді, сату көлемі 7%-ға, ал өндіріс – ұлттық компанияның меншік үлесіне пропорционалды түрде 10%-ға өсті. Түсімге ТВЭЛ өндірісімен – қытай тарапымен бірлескен «Үлбі-ТВС» кәсіпорнымен шарттардың болмауы да теріс әсер етті. 2026 жылдың 1-тоқсанының қорытындысы бойынша түсімнің төмендеуі жалғасты. Сатудың географиялық құрылымында 2025 жыл
Қытайдың негізгі сатып алушы ретіндегі көшбасшылығын нығайту кезеңі болды: оған «Қазатомөнеркәсіп» сатылымының 44%-ы тиесілі болды, жөнелту көлемі 20% жылдық өсті. АҚШ-қа (+45%) және Канадаға (+10%) жөнелту көлемі артты. Компания түсімінің басым бөлігі – шетел валютасымен, шығындары – теңгемен. Шығындарды басқарудағы тиімділік – «Қазатомөнеркәсіптің» басқа ұлттық компаниялар тек қызғана алатын ерекшелігі: өндірістің өзіндік құны тек 1%-ға өсті (941 млрд-қа дейін), сонымен қатар компания негізгі шығыс бабы – шикізат пен материалдардан үнемдей алды, олар бойынша шығыстар 5%-ға қысқарды (495 млрд-қа дейін), салықтарға (+51%) және еңбекақы төлеміне (+14%) шығындардың өсуі аясында. Бағалы қағаздарға салынған инвестициялар қаржылық табысты екі есеге арттыруға мүмкіндік берді (63 млрд-қа дейін), ал компанияның қаржылық шығыстары өзгеріссіз қалды (19 млрд). ҰАК 189 млрд табыс салығын төледі, бұл ҚТЖ мен QazaqGaz-дан (ҰӘҚ топ-10 екінші және үшінші нөмірлері) бірге алғанда да көп. Компанияның таза пайдасы 29%-ға, яғни 807 млрд-қа дейін төмендеді.
Абсолютті көрсеткіштер бойынша бұл ҰӘҚ бойынша екінші орын. Таза пайданың төмендеуіне қарамастан, «Қазатомөнеркәсіптің» рентабельділік көрсеткіштері топ бойынша ең күшті: ROA 20%, ROE – 25%, ROS – 45% деңгейінде. Операциялық қызметтен түскен ақша ағыны 810 млрд-ты құрап, жаңа рекорд орнатты, инвестициялық белсенділік бойынша шығындар да (259 млрд) солай болды. Қаржылық операциялар бойынша таза қолма-қол ақша шығынын (488 млрд) ескере отырып, бір жылдағы таза ақша ағыны 7%-ға, яғни 63 млрд-қа дейін өсті. ҰӘҚ-мен өзара әсер «Қазатомөнеркәсіп» – «ҚазМұнайГаз» сияқты, бақылаушы акционер тарапынан cash cow ретінде қарастырылатын дивидендтік компания. 2025 жылдың қорытындысы бойынша ҰАК рекордтық дивидендтер – 328 млрд (+4% жылдық) төледі, оның ішінде компанияның 63%-ын бақылайтын ҰӘҚ-ға – 207 млрд. Тағы 12% 2023 жылы мемлекеттік бюджеттің кассалық алшақтығын жабу операциясынан кейін ҚР Қаржы министрлігіне Ұлттық қор арқылы тиесілі. Реттеуші орта да ұлттық атом компаниясының пайдасына өзгеруде: жер қойнауы туралы заңдарға енгізілген түзетулер ҰАК-тың жаңа жобаларда 75%-дық үлеске құқығын бекітті.
