Сурет: pixabay.com / Автор: Бердалы Ораз
Қазақстанда ақпарат кеңістігі түбегейлі өзгерді. Кеше ғана жаңалықтың негізгі көзі газет пен телеарна болса, бүгінде аудиторияның басым бөлігі ақпаратты әлеуметтік желілер мен жаңалық сайттарынан алады. Бұл өзгерістің басты қозғаушы күші – веб-журналистер. Олар тәулік бойы ақпарат іздеп, дерек тексеріп, жаңалық жазып, сайтқа жариялап, әлеуметтік желілерге бейімдеп, аудиторияның қызығушылығын ұстап тұрады. Соған қарамастан, дәл осы мамандардың еңбегі көбіне лайықты бағаланбай келеді.
Бүгінде көптеген жекеменшік медиада веб-журналист тек журналист емес. Ол бір уақытта редактор, SMM маманы, контент-менеджер, копирайтер, кейде дизайнер мен видеомонтажшының да міндетін атқарады. Бір адамның мойнына бірнеше қызмет жүктелгенімен, еңбекақысы көбіне қарапайым қызметкердің деңгейінен аспайды.
Бұл – тек қаржы мәселесі емес. Бұл – кәсіби маманға деген көзқарастың көрсеткіші.
Аудиторияны журналист қалыптастырады
Кейбір бас редакторлар әлеуметтік желідегі парақшалар өсіп, жүздеген мың оқырман жиналған соң, сол нәтижеге жеткізген журналисті оңай алмастыруға болады деп есептейді. «Парақша дайын болды, енді кез келген адам жүргізе алады» деген түсінік қалыптасқан.
Шын мәнінде, бұл – үлкен қателік.
Оқырман тек логотипке немесе сайттың атауына емес, жарияланып жатқан контенттің сапасына келеді. Қызықты тақырып қою, маңызды ақпаратты дер кезінде жеткізу, аудиторияның сұранысын сезіну – мұның бәрі тәжірибемен қалыптасатын қабілет. Егер кәсіби журналистің орнына тәжірибесі аз қызметкер келсе, парақшаның қаралымы да, оқырманның сенімі де біртіндеп төмендейді.
Көптеген медиада журналистке жұмсалған қаржы шығын ретінде қабылданады. Сондықтан алғашқы қиындық туған кезде қысқарту ең алдымен редакция қызметкерлерінен басталады.
Ал шын мәнінде, кәсіби журналист – медианың ең үлкен капиталы. Жақсы журналист аудиторияны көбейтеді, сайттың беделін арттырады, жарнама тартуға мүмкіндік береді. Оның еңбегі ұзақ мерзімді инвестиция болуы керек.
Жалақының төмендігі мен еңбектің бағаланбауы салдарынан көптеген талантты журналистер PR саласына, мемлекеттік қызметке немесе мүлде басқа мамандықтарға кетіп жатыр. Нәтижесінде редакциялар тәжірибелі кадрлардан айырылып, олардың орнына үнемі жаңа адамдар келеді. Бұл жағдай ақпараттың сапасына әсер етпей қоймайды.
Кәсіби журналист бір күнде қалыптаспайды. Оны тәрбиелеуге жылдар кетеді. Ал кейбір редакциялар сол тәжірибені сақтап қалудың орнына, маманды оңай алмастыратын ресурс ретінде көреді.
Кейбір басшылар тәжірибелі журналистің орнына студентті немесе тәжірибесі аз қызметкерді әлдеқайда төмен жалақыға жұмысқа алады.
Алғашында бұл үнемдеу сияқты көрінгенімен, уақыт өте оның салдары байқалады. Контенттің сапасы төмендейді, қателік көбейеді, аудитория азаяды. Ақырында жоғалтқан бедел мен оқырманды қайта қалпына келтіру әлдеқайда қымбатқа түседі.
Егер редакция қызметкеріне тек орындаушы ретінде қараса, онда шығармашылық та, жауапкершілік те жоғалады.
Журналист өзінің еңбегі бағаланатынын сезінгенде ғана жаңа идея ұсынады, сапалы материал дайындайды, редакцияның дамуына шын көңілмен үлес қосады.
Ал еңбегі еленбейтін маман уақыт өте басқа мүмкіндік іздейді.
Қазақстанда цифрлық журналистика бұрын-соңды болмаған қарқынмен дамып келеді. Бірақ бұл дамудың негізі – технология емес, адам. Сол адамның еңбегі лайықты бағаланбайынша, отандық медианың сапасы да жоғарыламайды.
Веб-журналист – сайтқа жаңалық жүктейтін қызметкер ғана емес. Ол медианың аудиториясын қалыптастыратын, қоғамның ақпаратқа деген сұранысын қамтамасыз ететін негізгі күш.
Сондықтан жекеменшік БАҚ басшылары журналисті уақытша ресурс емес, редакцияның ең құнды капиталы ретінде қабылдайтын уақыт жетті. Өйткені кез келген медиа бренді ең алдымен оны жасап жүрген адамдардың еңбегімен өмір сүреді.
