Анталияда өткен Дипломатиялық форумда Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев әлемдегі шиеленістер мен БҰҰ-ның болашағы туралы ашық әрі өткір сөйледі. Модератор Түркияның бұрынғы сыртқы істер министрі Мевлют Чавушоғлы болды, ал панелде Солтүстік Македония Президенті мен Грузия Премьер-министрі де отырды.
Тоқаев сөзін Түркия Президенті Режеп Тайип Ердоғанды мақтаудан бастады. «Көреген көшбасшы» деп атап, Түркияның өңірдегі рөлі зор екенін айтты. Сондай-ақ Ердоғанның келесі айда Қазақстанға келетін сапарын ерекше күтіп отырғандарын жеткізді.
Әрі қарай Президент әлемнің қазіргі жағдайын «жолайрық» деп сипаттады. Бұрынғы БҰҰ Бас хатшысы Кофи Аннанның сөзін еске алып, қақтығыстар енді бір елдің немесе өңірдің шеңберінен шығып, бүкіл әлемге әсер ететін болды деді.
«БҰҰ – баламасы жоқ ұйым, бірақ оны қолдаумен қатар реформа жасау керек», – деді Тоқаев.
Оның ойынша, өзгерісті ең алдымен Қауіпсіздік Кеңесінен бастаған жөн. Тұрақты мүшелердің ұстанымы Ұйымдағы дағдарыстың басты себебі болып отыр деп ашық айтты.
Көшбасшыларға қойылатын талап туралы да тоқталды:
«Шиеленістердің түйінін тарқату үшін жауапкершілік пен сабырлылық керек. Стратегиялық ұстамдылық – ең маңызды нәрсе».
Таяу Шығыстағы жағдайға келгенде Президент Иран төңірегіндегі шиеленісті күрделі деп бағалады. Қазақстан Шығанақ елдеріне тілектестігін білдірді және тараптарды әскери әрекетті тоқтатуға шақырды.
«Басты мәселе – ядролық қарудың таралуы. Сауда мәселесі емес, осыны келіссөздің ортасына қою керек», – деді ол. Ормуз бұғазындағы кеме жүзу мәселесі мен экономиканың құлдырау қаупін де атап өтті.
БҰҰ-ның қазіргі жағдайына Тоқаев қатты сын айтты. Келіссөздер енді БҰҰ залдарында емес, басқа елдердің астаналарында немесе жеке конференц-залдарда өтіп жатқанын атап, Ұйымның рөлі төмендеп кеткенін мойындады. АҚШ Президенті Дональд Трамптың былтырғы «БҰҰ-да бәрі істен шыққан» деген сөзін қолдайтынын да жасырмады.
«Ұйым 80 жыл бұрын құрылған. Кейбір адамдар оны ескірді дейді. Келісуге тура келеді. Жарғыдағы «дұшпан мемлекеттер» деген сөз қазір мүлдем сәйкес келмейді», – деді Президент.
Сөз соңында ол превентивті дипломатияның маңызын баса айтты:
«Бұл тақырып 30 жылдан бері талқыланып келеді, бірақ еш нәтиже жоқ. Бәрі декларация күйінде қалып отыр».
Солтүстік Македония Президенті Гордана Силяновска-Давкова бұл пікірді толық қолдады.
Қысқасы, Тоқаев Анталияда әдеттегідей дипломатиялық әдемі сөздермен шектелмей, нақты мәселелерді ашық айтты. Орта державалардың (Қазақстан мен Түркия сияқты) рөлін жоғары бағалап, ірі елдердің Қауіпсіздік Кеңесіндегі ықпалының кедергі келтіретінін де жасырған жоқ.
Форумда айтылған ойлар әлемнің қазіргі «белгісіздіктерді басқару» кезеңіндегі маңызды дауыстардың бірі болды.
