Қазақстан мектептерінде жасанды интеллект біртіндеп білім берудің бір бөлігіне айналуда. Жаңартылған оқу бағдарламаларына жасанды интеллект бойынша жаңа бөлімдер мен 43 оқыту мақсаты енгізілді, деп хабарлайды Sayasatlive.kz.
Олар бастауыш сыныптардағы цифрлық қауіпсіздік пен дербес деректерді қорғаудан бастап, жоғары сыныптардағы машиналық оқыту, нейрондық желілер және деректерді талдауға дейінгі мәселелерді қамтиды. Осылайша, оқушыларды нейрондық желілерді жай ғана пайдалануға емес, оларды саналы, тиімді және жауапкершілікпен қолдануға үйрету көзделген.
«Білім беру мазмұнын жаңарту технологиялардың қарқынды дамуымен және еңбек нарығындағы өзгерістермен байланысты. Жасанды интеллект өмірдің әртүрлі салаларында белсенді қолданылуда, сондықтан мектеп алдында балаларды жаңа құралдармен жұмыс істеуге дайындау және сонымен бірге технологияларды қауіпсіз және сыни тұрғыдан пайдалану дағдыларын қалыптастыру міндеті тұр», — деп түсіндірді ҚР Оқу-ағарту министрлігі.
Бұл бағыттағы жүйелі жұмыс Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2025 жылы Республикалық тамыз педагогикалық конференциясында берген тапсырмасын орындау мақсатында басталды. Сол жылдың қыркүйек айынан бастап білім беру мазмұнын жаңарту кезең-кезеңімен жүргізілуде. Кейіннен бұл жұмыстың құқықтық негізі күшейтілді. 2025 жылдың қараша айында «Жасанды интеллект туралы» Қазақстан Республикасының Заңы қабылданды, ал 2026 жылдың мамыр айында жасанды интеллектті орта білім беру жүйесіне енгізу жөніндегі Президент Жарлығы шықты. Осы құжаттарды іске асыру аясында мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты, үлгілік оқу жоспарлары мен үлгілік оқу бағдарламалары жаңартылды.
«Өзгерістер мектеп пәндерінің атауларына да қатысты болды. 1–4 сыныптардағы «Цифрлық сауаттылық» пәні «Цифрлық сауаттылық және жасанды интеллект» болып өзгертілді. 5–11 сыныптарда «Ақпараттану» пәні «Ақпараттану және жасанды интеллект» деген жаңа атауға ие болды», — деп хабарлады ведомство.
Бұл ретте министрлік бұл тек пәндерді формальды түрде қайта атау емес екенін атап өтті. Жасанды интеллект заманауи цифрлық технологиялар мен ақпараттанудың бір бөлігі ретінде оқыту мазмұнына тікелей енгізілген. Жаңартылған бағдарламаларға жаңа бөлімдер мен 43 оқыту мақсаты қосылды.
«Мұндай тәсіл мектеп оқушыларының күнделікті өмірде жасанды интеллект құралдарымен қазірдің өзінде кездесетінімен байланысты. Енді білім беру міндеті оларға осындай технологиялардың мүмкіндіктері мен шектеулерін түсіндіру болып табылады», — деп атап өтті ҚР Оқу-ағарту министрлігі.
Бастауыш сыныптардағы өзгерістер негізінен практикалық және балаларға түсінікті сипатта болады. 1–4 сыныптарда «Медиасауаттылық және жасанды интеллект» бөлімі аясында 17 оқыту мақсаты қарастырылған. Оқушылар жасанды интеллектпен күнделікті өмірдегі қарапайым мысалдар арқылы танысады. Сонымен бірге олар цифрлық қауіпсіздік негіздерін, дербес деректерді қорғауды және цифрлық ортада жауапкершілікпен әрекет ету қағидаларын үйрене бастайды.
«Яғни, ерте кезеңде балаларға қазіргі заманғы цифрлық құралдардың не екенін ғана емес, сонымен қатар жеке ақпаратты ойланбай беруге немесе технология беретін кез келген нәтижеге неліктен сенуге болмайтынын түсіндіру жоспарлануда», — деп хабарлады ведомство.
5–9 сыныптарда бағдарлама күрделірек болады. «Компьютерлік ойлау және бағдарламалау», «Денсаулық, қауіпсіздік және жасанды интеллект» бөлімдері аясында 14 оқыту мақсаты қарастырылған. Оқушылар білім беру процесінде жасанды интеллект құралдарын пайдалануды, сұрау салуларды дұрыс тұжырымдауды және жүйе беретін нәтижелерді сыни тұрғыдан бағалауды үйренеді. Киберқауіпсіздікке және академиялық адалдыққа ерекше назар аударылады. Бұл әсіресе оқушылар үй тапсырмаларын, рефераттарды және басқа оқу жұмыстарын дайындауда қолдана алатын генеративті нейрондық желілердің таралуы аясында өзекті. Осылайша, мектептің міндеті жасанды интеллектті пайдалануға толық тыйым салу емес, оны сауатты қолдану дағдыларын қалыптастыру болып табылады. Оқушы технологияның оқуға қашан шынымен көмектесетінін, қандай нәтижелерге сенуге болатынын, ал қайсысы қосымша тексеруді қажет ететінін түсінуі керек. Жоғары сыныптарда оқыту мазмұны одан да технологиялық сипатқа ие болады.
10–11 сыныптарда «Деректерді меңгеру және жасанды интеллект» бөлімі аясында 12 оқыту мақсаты қарастырылған. Мұнда негізгі назар жасанды интеллекттің жұмыс қағидаттарын түсінуге және оны іс жүзінде қолдануға аударылған. Оқу бағдарламаларына машиналық оқыту, нейрондық желілер, деректерді талдау және қолданбалы криптография негіздері енгізілген. Осылайша, жоғары сынып оқушылары жасанды интеллектпен жалпы танысудан қазіргі заманғы интеллектуалды жүйелердің негізінде жатқан технологияларды тереңірек түсінуге көше алады. Бұл ретте жаңартылған оқу бағдарламалары іс жүзінде тексеруден өтті. Олардың апробациясы өткен оқу жылында өткізіліп, оң сараптамалық қорытынды алды. Қазіргі уақытта жаңартылған бағдарламалар белгіленген тәртіппен бекіту сатысында тұр. Жұмыстың жеке бағыты педагогтарды даярлаумен байланысты.
Мұғалімдер үшін білім беру процесінде жасанды интеллектті тиімді және қауіпсіз қолдану бойынша әдістемелік ұсынымдар әзірленуде. Бұл жаңа технологияларды енгізу тек оқулықтар мен бағдарламалар деңгейінде ғана емес, сонымен қатар мектеп тәжірибесінде де жүзеге асуы үшін қажет. Мұғалім оқушыларға жасанды интеллектті дұрыс пайдалануға, оның көмегімен алынған ақпаратты тексеруге және цифрлық қауіпсіздік пен академиялық адалдық талаптарын сақтауға көмектесуі керек.
Нәтижесінде, мектеп бағдарламаларын жаңарту қазақстандық оқушыларда тек техникалық дағдыларды ғана емес, сонымен қатар кеңірек құзыреттер жиынтығын — сыни ойлауды, деректермен жауапкершілікпен жұмыс істеуді, технологиялардың жұмыс қағидаттарын түсінуді және жасанды интеллектті оқу мен практикалық міндеттерді шешу құралы ретінде пайдалана білуді қалыптастыруы тиіс. Іс жүзінде, Қазақстан жасанды интеллектті оқытуды қосымша қызығушылықтар саласынан жалпы мектеп білімінің бір бөлігіне біртіндеп ауыстыруда. Кіші сынып оқушылары үшін бұл технологиямен және қауіпсіз мінез-құлық қағидаларымен танысу, орта буын оқушылары үшін жасанды интеллект құралдарымен практикалық жұмыс, ал жоғары сынып оқушылары үшін машиналық оқыту, нейрондық желілер және деректерді талдау негіздерін үйрену болады. Мұндай тәсіл жасанды интеллект күнделікті өмірдің бір бөлігіне айналған білім беру ортасының өзгеруін көрсетеді. Енді мектеп алдында бұл технологияны саналы, қауіпсіз және оқу үшін пайдалы ету міндеті тұр.
