Қытай термоядролық энергияны дамытуда жаңа қадам жасады. Ғалымдар әлемдегі ең ірі аса өткізгіш магнитті жасауды және сынауды аяқтады, ол CRAFT қондырғысының — «жасанды Күн» атауын алған эксперименталдық реактордың негізгі элементі болады, деп хабарлайды Sayasatlive.kz «Аргументы и факты» басылымына сілтеме жасап.
Құрылымның салмағы 582 тонна, ұзындығы 21 метр және ені 12 метр. Бұл магнит реактордың ішінде қыздырылған плазманы ұстап тұратын «көрінбейтін тор» болуы тиіс. Егер жоба жоспар бойынша дамитын болса, Қытай алғашқы энергия өндіру нәтижелерін жақын жылдары алуды көздеп отыр.
Аса қуатты магниттің басты міндеті — Цельсий бойынша шамамен 100 миллион градусқа дейін қыздырылған плазманы ұстап тұру. Салыстыру үшін, Күннің орталығындағы температура шамамен 15 миллион градусты құрайды. Жер бетіндегі ешбір материал мұндай қыздырылған заттекпен тікелей байланысқа төтеп бере алмайды. Сондықтан ғалымдар плазманы вакуумда ұстап тұратын және оның қондырғының қабырғаларына тиюіне жол бермейтін магнит өрісін пайдаланады.
Магнитті Қытай Ғылым академиясының Плазма физикасы институты әзірледі. Ол өзінің сипаттамалары бойынша ITER халықаралық термоядролық жобасы үшін жасалған аналогтардан бірнеше есе асып түседі. Бұл ретте барлық негізгі компоненттер — аса өткізгіш сымдардан бастап арнайы болатқа дейін — Қытайда жасалды.
Негізгі магниттен басқа, мамандар тағы бір маңызды элементті — жоғары температуралы аса өткізгіш орталық соленоидты катушканы сәтті сынады. Ол реактордың ішіндегі плазма тогын іске қосатын және қолдайтын «тұтану шамы» рөлін атқарады. Инженерлер атап өткендей, магнит плазманы ұстап тұрады, ал орталық катушка процесті іске қосады. Бұл элементтер бірге болашақ термоядролық құрылғының негізін қалайды. Термоядролық реактор жұлдыздардың ішінде болатын процестерді қайталауға тырысады.
Құрау реакциясы кезінде жеңіл сутек ядролары — дейтерий мен тритий — қосылып, ауыр гелий ядросын түзеді. Бұл ретте көп мөлшерде энергия бөлінеді. Технологияның басты мәселесі құраудың өзінде емес, аса ыстық плазманы жеткілікті ұзақ ұстап тұруда. Дәл осы себепті қуатты аса өткізгіш магниттер термоядролық қондырғылардың ең күрделі элементтерінің бірі болып саналады. Ядролардың бөлінуі жүретін дәстүрлі атом электр станцияларынан айырмашылығы, термоядролық энергетика қауіпсіздіктің жоғары деңгейін және ұзақ өмір сүретін радиоактивті қалдықтардың айтарлықтай аз мөлшерін уәде етеді.
Дәл осы себепті ғалымдар оны энергетиканың «қасиетті Граалі» деп атайды. CRAFT эксперименталдық реакторының құрылысы 2027 жылы аяқталуы тиіс. 2030 жылға қарай Қытай оның қондырғысы термоядролық құрау негізінде болашақ электр станцияларын құруға қадам бола алатынын растауды алуды көздеп отыр. Мамандардың бағалауы бойынша, аса өткізгіш магниттерді жасау іс жүзіндегі термоядролық синтезге жету жолындағы күрделі инженерлік міндеттердің айтарлықтай бөлігін шешеді. Келесі кезең — толық реакторды жинау және ұзақ сынақтар сериясы. Қытай жобасы Ресей, АҚШ, Қытай және Үндістанды қоса алғанда, 35 елдің қатысуымен Францияда салынып жатқан ITER халықаралық термоядролық экспериментіндегі мәселелер аясында дамып келеді.
Бастапқыда ITER-де алғашқы плазманы ертерек алу жоспарланған болатын, алайда мерзімдер бірнеше рет кейінге шегерілді. Қазір іске қосу бастапқы жоспарлардан айтарлықтай кеш, ал термоядролық реакциялармен толыққанды эксперименттер келесі онжылдықта күтілуде. Егер Қытай мәлімделген графикті іске асыра алса, оның «жасанды Күні» XXI ғасырдың ең ауқымды технологиялық жетістіктерінің бірі болып, адамзатты іс жүзінде сарқылмайтын энергия көзін жасауға жақындатады.
